Busko - Zdrój w I półroczu 1945 roku

 

Busko - Zdrój w I półroczu 1945 roku

 

         Pod koniec września 1939 r. Busko – Zdrój znalazło się pod okupacją Niemiecką. Na przeszło ponad 5 lat Busko weszło w skład utworzonego przez Niemców Generalnego Gubernatorstwa. Busko administracyjnie wchodziło w obszar Dystryktu Radomskiego wspomnianego  Generalnego Gubernatorstwa. W Busku 10 lutego 1940 r. Niemcy utworzyli tzw. Kireshauptmannschaft Busko (Starostwo Powiatowe Niemieckie w Busku), który swym obszarem obejmował poszerzony teren przedwojennego Starostwa Stopnickiego. Niemcy w wyniku przeprowadzonej od 12 stycznia 1945 r. przez Armię Czerwoną operacji wiślańsko – odrzańskiej tzw. ofensywy styczniowej, opuszczają Busko.

Zakład Kąpielowy w czasie okupacji niemieckiej.

         Po ponad 5 latach okupacji Niemieckiej, w Busku starano się o powrót do normalności. W związku z czym praktycznie od razu zabrano się do pracy aby jak najszybciej przywrócić Polską administrację w regionie oraz jak najprędzej uruchomić uzdrowisko. Już 7 lutego 1945 r. Gazeta Kielecka w artykule pt. Busko Zdrój po wyzwoleniu donosiła: „Z radością dowiadujemy się, ze perła uzdrowisk polskich, Busko − Zdrój nie jest tak zniszczone, jak to donosili przygodni informatorzy”. Przy opisie Państwowego Zakładu Zdrojowego możemy się dowiedzieć, że: „Główny budynek i budynek kąpieli mułowych otrzymał pojedyncze trafienia. Zburzony jest tylko magazyn. Braki w elektrowni są drobne i w najbliższych dniach będą usunięte. Elektrownia ruszy już za kilka dnia. Równocześnie uruchomi się młyn”. W następnej części artykułu dowiadujemy się, że na funkcję dyrektora Państwowego Zakładu Zdrojowego Powiatowa Rada Narodowa Mianowała byłego intendenta Zakładu Michała Mikę. Z treści artykułu dowiadujemy się, że: „Jest to stary bojowiec, żołnierz frontowy w czasie okupacji był dwukrotnie więziony przez Gestapo, a potem jako partyzant często korzystał ze schronienia w grotach skorocickich”. Następnie czytamy o tym jak przedstawiała się po okupacji sytuacja Sanatorium Ubezpieczalni Społecznej „Górka”, i tak: „Sympatyczne i niezapomniane dla wszystkich kuracjuszy sanatorium U.S., słynna „Górka”, poza wybiciem szyb nic nie ucierpiała. Wewnętrzne urządzenie ocalało w zupełności. Niemcy nie zdążyli wywieźć ani jednego aparatu z zakładu przyrodoleczniczego. Obecnie sanatorium jest przepełnione rannymi i chorymi cywilami. Dyrektorem „Górki” jest dr Starynkiewicz. Personel lekarski jest na miejscu w komplecie”. Z końca artykułu dowiadujemy się, że dyrekcja Zakładu Zdrojowego intensywnie pracuje nad doprowadzeniem wszystkiego do porządku tak aby otwarcie sezonu kąpielowego nastąpiło 1 maja 1945 r. W nr 4 Gazety Kieleckiej z 7 lutego 1945 r. pojawiło się również ogłoszenie Dyrekcji Zakładu Zdrojowego w Busku – Zdroju, w którym zawiadamiano iż poszukuje się zabranych przez Niemców części elektrowni działającej przy buskim uzdrowisku.

Ogłoszenie z Gazety Kieleckiej

Gazeta Kielecka powróciła jeszcze w lutym 1945 r. do tematu Buska w krótkim artykule pt. Zakład Zdrojowy „Busko”. Potwierdzono w nim, że Zakład Zdrojowy w Busku będzie niebawem uruchomiony dla szerokich sfer publiczności. Informowano, że kolonia dziecięca „Górka” oraz hotel zdrojowy Bristol zostały uruchomione i są już czynne. Aprowizacją przyjezdnych kuracjuszy miały zająć się Spółdzielnia „Społem” oraz Spółdzielnia robotnicza „Wolność”. Na koniec artykułu dodawano, że: „Busko przygotowuje się intensywnie do otwarcia sezonu”, zawiadamiano, że przywrócona została też komunikacja autobusowa.
         W kwietniu 1945 r. Gazeta Kielecka w artykule pt. „Chlubna działalność „Górki” informowała o sytuacji jaka miała miejsce na „Górce”. Na wstępnie wspomniano bolesne wydarzenie z okresu okupacji niemieckiej, kiedy to Niemcy wypędzili z Kolonii Leczniczej personel lekarski oraz leczącą się tam młodzież, zamieniając i dostosowując tą placówkę do swoich potrzeb. Dalej możemy przeczytać, iż: „Obecnie Górka powraca do pracy mimo ciężkich warunków, braku pieniędzy i środków opatrunkowych”. Z treści artykułu wynikało, że na „Górce” utworzono dwa oddziały chirurgicznie na 100 łóżek. Były one przeznaczone głównie dla rannych, ofiar pól minowych. Z powodu panującej epidemii tyfusu i szkarlatyny powstał również oddział zakaźny dla 50 pacjentów. Na „Górce” szczególną opieką planowano objąć dzieci. Dlatego w pawilonach sezonowych postanowiono od połowy maja 1945 r. umieścić 360 dzieci zagrożonych gruźlicą. Informowano również, że udało się uzyskać pomoc od Ministerstwa Opieki Społecznej w wysokości 100.000 zł i od Ministerstwa Oświaty w wysokości 130.000 zł.  

Apel niemieckich żołnierzy przed Zakładem Kąpielowym

W wyniku ciężkiej pracy całego personelu Państwowego Zakładu Zdrojowego, nowy, już powojenny sezon kuracyjny udało się otworzyć z dniem 1 maja 1945 r. Od tego momentu buskie uzdrowisko aż do tej pory ciągle i nie przerwanie świadczy usługi kuracyjne dla pacjentów z całej Polski oraz ze wszystkich stron Świata.   

 

 

Źródło:

Gazeta Kielecka, nr 4, 15, 43 z 1945 roku.

Jewish Scout Organization Association Hashomer Hatzair in Busko - Zdrój 1925-1936

                                                                                                                                                                     

Hashomer Hatzair

 

On August 4, 1925, a group of Busko Jews submitted the required two copies of the statute of the Hashomer Hatzair Jewish Scout Organization Association in Busko (hereinafter: Busko-based Jewish Scout Organization Association). Herszel Wolbromski served as chairman of the Association's board, Wajcman Uszer as vice-chairman, Prajs Izrael as secretary, and Prajs Berek as treasurer. From its inception, the Association was quite large, with 40 members. A treasury receipt was also attached to the statute, which was to cover the costs of announcing and registering the new association. On October 19, 1925, in accordance with the then-current procedure, the Stopnica Starosty sent an application for registration of the association, along with attachments, to the Voivode in Kielce. Then, on March 8, 1927, the Starosty in Stopnica, at the request of the Board of the Hashomer Hatzair Scout Organization in Busko, sent a request to the Voivode for a decision regarding the registration of the association.

 

In response, the Voivode stated: "I hereby inform the Starosty that the matter of the Jewish Scout Organization Hashomer Hatzair in Busko will be further addressed upon receipt of a decision from the Ministry of Internal Affairs, namely whether the aforementioned organization and similar organizations should be registered by the Voivodeship Office or by the Ministry of Religious Denominations and Public Education." Another request for legalization of the Hashomer Hatzair Scout Organization in Busko was made through the Stopnica Starosty in late 1929. The Voivode's response to the request was identical to the previous one, meaning that they would revisit it after "the arrival of the decision of the Minister of Internal Affairs determining which Authority is responsible for registering the above-mentioned type of associations." The legalization process dragged on. In 1931, the District Office in Stopnica, at the request of the ŻOSHH in Busko, sent a letter to the Voivode in Kielce, inquiring about the possibility of conducting business and raising funds for the Scout organization's own needs without an approved statute from 1925 to 1931.

 

The matter of registering the ŻOSHH in Busko was revisited at the end of 1935. An application was then submitted to the Voivodeship Office in Kielce through the District Office in Busko for approval of the organization's statute. During the nearly 10 years of informal operation of the ŻOSHH in Busko, some members of the association changed. On April 27, 1936, a general meeting was held, at which the current Board was elected. They were: Herszel Wolbromski, chairman, Ruchla Kaufman, secretary, Chawa Cukierman, deputy chairman, Szajndla Chmielnicka, audit committee, Gitla Wolbromska, Ajdla Erlich, Aszer Wajcman, audit committee, Machel Rakowski, Icek Herszkowicz, Idesa Kalińska, Szmul Szwajcer, Moszek Rozenberg, Szyja Malicki, Wigdor Grojs, audit committee, Jankiel Wajcman, deputy secretary, Fajgla Herszkowicz, and Rywka Taubenblat, cashier. The Statute of the "Organization" was attached to the application in four copies. The SŻOSHH in Busko was located in Buk at 14 Kilińskiego Street. On March 6, 1936, the District Head of the Stopnicki District Office sent a letter to the Voivodeship Office in Kielce stating that the members of the SŻOSHH in Busko "have the capacity to engage in legal proceedings, have no criminal record, and enjoy a good reputation." The head of the district also added that: "The Association meets the requirements of social benefit." The Social and Political Department of the Voivodeship Office in Kielce sent a letter to the District Office in Busko containing amendments that the SŻOSHH in Busko was to include in its statute. The amended Statute was sent to the Voivodeship Office in Kielce on March 23, 1936. Subsequently, the Voivode of Kielce issued a resolution dated April 6, 1936, no. 191 2/50/36, in which it was stated that on April 6, 1936, an association called "Jewish Hashomer Hatzair Organization" had been entered into the register of associations of the Kielce Voivodeship Office under number 1324. On the following day, April 7, 1936, the Voivodeship Office sent a request to the Polish Telegraphic Agency "Monitor Polski" to publish an announcement of the entry of the Jewish Hashomer Hatzair Organization in Busko-Zdrój into the register of associations. The final text of the decision was as follows:

"By the decision of the Voivode of Kielce of April 6, 1936, No. SP.S.2/50/36, issued pursuant to Article 21 of the Law on Associations of October 27, 1932 (Journal of Laws No. 94, item 808), the association named "Jewish Organization "Hashomer Hatzair" in Busko-Zdrój" was entered into the register of associations and unions of the Kielce Voivodeship Office under No. 1324."

Kielce, April 6, 1936.

The decision was signed on behalf of the Voivode by W. Lutomski, Head of the Socio-Political Department of the Voivodeship Office in Kielce.

 

Conclusion

This article is a contribution to a more detailed description of the history of the Jewish Organization of Hashomer Hatzair in Busko-Zdrój. The Association's activities began 1925 and officially ended in September 1939. Many young people probably passed through its ranks during its almost 15 years of activity.

 

Annexes to the Article

Statute

of the Jewish Scout Organization "HASZOMER HATZAIR"

in Busko

 

I. Name.

§1. The Association is named "Jewish Scout Organization Hashomer Hatzair"

translated as "Young Scout."

II. Goals of the Association.

§2. The Association's goal is to educate Jewish youth to be physically and morally healthy in the spirit of ethical principles, as well as to promote knowledge of the Polish and Hebrew languages ​​and Polish and Jewish literature among them, and to foster a love of work and the beauty of nature.

§3. The Association intends to achieve these goals by:

a. organizing social gatherings, trips, gymnastics exercises

and sports for Jewish youth;

b. By establishing choirs and amateur theaters, reading rooms and libraries, self-education courses for youth, and lectures and talks under the direction of teachers and members' parents.

 

NOTE: The Association will adhere to existing regulations in all its activities. Institutions within the Association requiring separate permits will be organized after obtaining such permits, or based on separate statutes duly legalized or approved.

 

III. Headquarters and Area of ​​Operation.

§4. The Association's seat is in Busko, and its area of ​​operation is Busko.

IV. Income and Assets.

§5. The Association covers its needs from income, namely:

a. Membership dues,

b. Voluntary donations (legacies or subsidies),

c. Donations collected pursuant to government authorization.

V. Members.

§6. The Association consists of:

a. Regular Members,

b. Founding Members,

c. Honorary Members.

§7. Any adult Jewish man or woman accepted by the Association's Board as a member may be a regular member. The Board has the right to refuse admission without providing a reason. Regular members are obligated to pay a monthly dues of 50 groszy in advance to the Association. Regular members who are three months delinquent in their dues may be removed from the ranks of regular members by a resolution of the Board.

§8. Members acting to the detriment of the Association or punished for dishonorable acts may be expelled by a resolution of the Board. However, they have the right to appeal to the general meeting with a complaint. This complaint, however, does not suspend the execution of the exclusion resolution. Graduates of academic institutions, active-duty soldiers, and persons deprived of rights due to court judgments may not be admitted as members.

§9. A founding member becomes a person who joins the Association and pays a one-time fee of PLN 75. A founding member acquires the rights of an ordinary member.

§10. Honorary members are appointed by the General Assembly, upon the proposal of the Board, to persons who have made special contributions to the Association and acted for its benefit.

§11. Regular and honorary members have the right to use all of the Association's institutions, in a manner consistent with the terms and conditions set forth by the Board.

§12. Regular members have the right to actively participate in all meetings of the Association and the right to active and passive election.

VI. Association Authorities and their Scope of Actions.

§13. The Association's authorities are the General Assembly, the Board, and the Audit Committee.

 

VII. General Assembly.

§14. General Assembly meetings may be ordinary or extraordinary. Ordinary meetings are convened by the Board once a year in October, and extraordinary meetings are convened upon written request by one-third of the members of the Board or the Audit Committee, or when the Board deems it necessary. The date and agenda are set by the Board, and the General Meeting is convened by the President, or alternatively, the Vice-President, eight days prior to the General Meeting.

 

Note: The President of the Board shall notify members in writing of the date, time, place, and agenda of the General Meeting.

 

§15. The General Assembly's terms of reference include the following:

a. Accepting or rejecting the report of the outgoing Board and Audit Committee,

b. Electing the Board, President and Vice-President, Secretary, Cashier, and five members of the Board and Audit Committee for the current year,

c. Appointing honorary members at the request of the Board without discussion,

d. Considering motions and interpellations,

e. Resolving appeals against Board resolutions,

f. Adopting the rules of procedure,

g. Amending the statute, liquidating the Association, and deciding on the disposition of the Association's capital and assets in the event of its liquidation.

Note: General Assembly meetings may only discuss matters that directly concern the Association's activities, as defined by these statutes, and of which the members have been notified.

§16. Resolutions of the General Assembly shall be adopted by an absolute majority of the votes cast by the members present, each voting individually. Resolutions on matters specified in point g/§15 require a 2/3 vote of the members present.

§17. In the event of a tie, the chairperson has the casting vote.

§18. Resolutions require the presence of one-third of those entitled to vote for the validity of resolutions, except for matters specified in point g/§15, which require the presence of two-thirds of the members entitled to vote.

§19. If the General Meeting is not held due to the failure of the specified number of members to attend, the President of the Management Board shall convene a new meeting with the same agenda no later than eight days later. Resolutions shall become final regardless of the number of members present.

VIII. Management Board.

§20. The Association's affairs are managed by the Management Board, consisting of the President, Vice-President, Secretary, Cashier, and five members elected by the General Meeting.

§21. Meetings of the Management Board shall be held at least once a month and must be convened at the request of a majority of the Management Board members. For resolutions to be valid, the presence of at least a majority of the Management Board members is required. Resolutions of the Board, except for matters specified in §8 and item g/§15, are adopted by a majority vote, while the last two matters are adopted by a 2/3 majority vote with three-quarters of the Board members present.

§22. The Board's responsibilities include:

 

a. Managing the Association's affairs and managing its assets in accordance with the objectives and demands set forth in §§ 2 and 3 of the Statute,

b. Taking steps to increase the Association's financial resources,

c. Efforts to ensure that the goals and intentions set forth in §2 of the Statute are achieved,

d. Admitting and expelling members,

e. Adopting the rules of procedure.

§23. The President heads the Association, convenes meetings of the Board and the General Assembly, chairs the meetings, and represents the Association. The Vice-President replaces him in these duties. The Association's correspondence is signed and handled by the President, or the Vice-President and Secretary.

§24. In the event of the resignation of one of the regular members of the Board, the Board co-opts a replacement from among the Association's members.

NOTE: All accounting records will be kept in Polish, in accordance with legal requirements.

IX. Audit Committee.

§25. The Audit Committee consists of the Chairperson and two members elected by the General Assembly for the current year. Members of the Audit Committee may only be individuals who do not also serve as members of the Management Board. The Audit Committee is responsible for overseeing the Association's assets and auditing the cash books monthly. Furthermore, the Audit Committee is obligated to submit a report on the results of its activities before the Annual General Meeting. Extraordinary General Meetings may be convened at the request of the Committee members. Members of the Audit Committee have the right to participate in meetings in an advisory capacity, which obligates the President of the Board to inform Committee members of the proceedings and content of all meetings.

 

X. Uniform, Insignia, and Seal.

§26. Members have the right to:

a. Wear "Khaki" (greenish) clothing,

b. Wear the Scout fleur-de-lis (schomrówka),

c. Use the seal with the "HASZOME HACAIR" Scout fleur-de-lis in Busko.

XI. Liquidation of the Association.

§27. In the event of liquidation of the Association, all movable and immovable assets and property of the Association shall be transferred to the institution chosen by the last General Liquidation Meeting of the Association.

XII. Organizational Committee.

§28. Until this statute is approved by the Voivodeship Office in Kielce and the first organizational meeting of the Association is convened, the undersigned members of the Organizing Committee constitute the first provisional Board of the Association and, as such, are authorized to admit regular members

and founders.

Busko, July 15, 1925.

 

Statute of the Jewish Scout Organization "HASZOMER HATZAIR" in Busko, APK, UWKI, file reference 100/3915, pp. 19-22.

 

Stowarzyszenie Żydowskiej Organizacji Skautowej Haszomer Hacair w Busku - Zdroju 1925-1936

                                                                                                    

Haszomer Hacair[1]

 

Grupa buskich Żydów złożyła 4 sierpnia 1925 r. do Starostwa w Stopnicy wymagane 2 egzemplarze statutu Stowarzyszenia Żydowskiej Organizacji Skautowej Haszomer Hacair w Busku[2] (dalej: SŻOSHH w Busku). Przewodniczącym Zarządu Stowarzyszenie był Wolbromski Herszel, wiceprzewodniczącym Wajcman Uszer, sekretarzem Prajs Izrael, skarbnikiem Prajs Berek[3]. Stowarzyszenie już od samego początku swego istnienia było dość liczne, gdyż liczyło 40 członków. Do statutu dołączono również kwit kasy skarbowej za który miano pokryć koszt ogłoszenia i rejestracji nowego stowarzyszenia. Starostwo w Stopnicy przesłało 19 października 1925 r. zgodnie z ówczesną procedurą wniosek o rejestrację stowarzyszenia wraz z załącznikami do wojewody w Kielcach. Następnie Starostwo w Stopnicy na wniosek zarządu organizacji skautowej Haszomer Hacair w Busku przesłało do Wojewody 8 marca 1927 r. prośbę o wydanie decyzji w sprawie zarejestrowania stowarzyszenia[4]. W odpowiedzi Wojewoda informował: „Zawiadamiam Pana Starostę, że sprawie Żydowskiej Organizacji Skautowej Haszomer Hacair w Busku nadany zostanie bieg dalszy w chwili nadejścia z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych decyzji, mianowicie, czy wspomniana organizacja i jej podobne winne być zarejestrowane przez Urząd Wojewódzki, czy też przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego[5]. Kolejna prośba o dokonanie legalizacji SŻOSHH w Busku została podjęta za pośrednictwem Starosty Stopnickiego pod koniec 1929[6]. Odpowiedź Wojewody na prośbę brzmiała identycznie do poprzedniej, to znaczy, że wrócą do niej po: „nadejściu decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych ustalającej do jakiej Władzy należy rejestracja powyższego rodzaju stowarzyszeń”. Sprawa legalizacji przeciągała się. W 1931 r. Starostwo Powiatowe w Stopnicy na prośbę SŻOSHH w Busku wystosowało pismo do Wojewody w Kielcach w którym zapytywano o możliwość prowadzenia działalności oraz o gromadzenie przez organizację skautową kapitałów na własne potrzeby bez zatwierdzonego statut od roku 1925 do 1931[7].

Znak organizacji Haszomer

Do sprawy rejestracji SŻOSHH w Busku powrócono pod koniec 1935 r. Przedstawiono wtedy za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w Busku Podanie do Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach prośbę o zatwierdzenie Statutu organizacji. Przez prawie 10 lat nieformalnego działania ŻOSHH w Busku zmienili się niektórzy członkowie stowarzyszenia. W dniu 27 kwietnia 1936 r. odbyło się walne zgromadzanie na którym dokonano wyboru aktualnego Zarząd. Byli to: Herszel Wolbromski przewodniczący, Ruchla Kaufman sekretarz, Chawa Cukierman zastępca przewodniczącego, Szajndla Chmielnicka komisja rewizyjna, Gitla Wolbromska, Ajdla Erlich, Aszer Wajcman[8] komisja rewizyjna, Machel Rakowski, Icek Herszkowicz, Idesa Kalińska, Szmul Szwajcer, Moszek Rozenberg, Szyja Malicki, Wigdor Grojs komisja rewizyjna, Jankiel Wajcman zastępca sekretarza, Fajgla Herszkowicz oraz Rywka Taubenblat kasjerka[9]. Do podania załączono w 4 egzemplarzach Statut „Organizacji”. SŻOSHH w Busku mieściło się w Buku przy ulicy Kilińskiego nr 14[10]. Następnie Starosta Powiatowy Stopnicki przesłał w dniu 6 marca 1936 r. do Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach pismo w którym stwierdzono, że członkowie SŻOSHH w Busku „posiadają zdolność do działań prawnych, karani nie byli i cieszą się dobrą opinią”[11]. Starosta dodawał również, że: „Stowarzyszenie odpowiada względom pożytku społecznego”. Wydział Społeczno – Polityczny Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach wystosował do Starostwa w Busku pismo w którym zawarł poprawki jakie w swoim Statucie uwzględnić miało SŻOSHH w Busku[12]. Poprawiony Statut przesłano do Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach 23 marca 1936 r. Następnie Wojewoda Kielecki wydał postanowienie z 6 kwietnia 1936 nr 191 2/50/36 w którym stwierdzono wciągnięcie w dniu 6 kwietnia 1936 r. do rejestru stowarzyszeń Kieleckiego Urzędy Wojewódzkiego pod nr 1324 stowarzyszenia pod nazwą „Żydowska Organizacja Haszomer Hacair”[13]. Kolejnego dnia 7 kwietnia 1936 r. Urząd Wojewódzki wystosował do Polskiej Agencji Telegraficznej „Monitor Polski” prośbę o zamieszczenie ogłoszenia o wpisie do rejestru stowarzyszeń Żydowskiej Organizacji Haszomer Hacair w Busku – Zdroju[14]. Ostatecznie treść decyzji brzmiała w następująco:

„Na mocy decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 6 kwietnia 1936 r. Nr.SP.S.2/50/36, wydanej na podstawie art. 21 prawa o stowarzyszeniach z dnia 27 października 1932 r. /Dz.U.R.P.Nr.94, poz.808/, wpisano do rejestru stowarzyszeń i związków Kieleckiego Urzędu Wojewódzkiego pod Nr.1324 stowarzyszenie pod nazwą: „Żydowska Organizacja „Haszomer Hacair” w Busku – Zdroju”.

                                                         Kielce, dnia 6 kwietnia 1936 roku[15].

Decyzję za wojewodę podpisał W. Lutomski Naczelnik Wydziału Społeczno – Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach.

Zakończenie

Artykuł ten jest przyczynkiem do opisania dokładniej historii SŻOSHH w Busku – Zdroju. Działalność Stowarzyszenia rozpoczęła się 1925 r. a oficjalnie skończyła we wrześniu 1939 r. Zapewne przez jej szeregi, przez prawie 15 lat działalności, przeszło wielu młodych żydowskich mieszkańców Buska. Interesujące dla historyka jest liczba młodzieży żydowskiej, która uczestniczyła w życiu Haszomer Hacair. Interesująca jest również odbiór Haszomer Haciar w życiu społecznym buskich Żydów. Ciekawość budzą postacie nauczycieli i wychowawców. Wiele aspektów działalności organizacji stanowi na chwilę obecną zagadkę, którą należy rozwikłać. W związku z powyższym należy kontynuować pod tym kątem poszukiwania archiwalne, tak aby jak najlepiej i jak najdokładniej oświetlić dzieje SŻOSHH
w Busku – Zdroju.   

 

Logo ruchu Haszomer

Aneksy do artykułu

Statut

Żydowskiej Organizacji Skautowej „HASZOMER HACAIR”

w Busku

 

I. Nazwa.

§1. Stowarzyszenie nosi nazwę „Żydowska Organizacja Skautowa Haszomer Hacair”
w tłumaczeniu znaczy „Młody Skaut”.

II. Cele Związku.

§2. Celem Stowarzyszenia jest wychowanie młodzieży żydowskiej na ludzi zdrowych fizycznie i moralnie w duchu zasad etycznych, jako też krzewienie wśród tejże młodzieży znajomości języków polskiego i hebrajskiego oraz literatury polskiej i żydowskiej i budzenia zamiłowania do pracy i piękna natury.

§3. Do celów tych zamierza Stowarzyszenie:

a.      Przez urządzanie zebrań towarzyskich, wycieczek, ćwiczeń gimnastycznych
i sportowych dla młodzieży żydowskiej;

b.     Przez zakładanie dla tegoż chórów i teatrzyków amatorskich, czytelni i bibliotek, kursów samokształcenia dla młodzieży, wykładów pogadanek pod kierownictwem sił pedagogicznych i osób z grona rodziców członków.

UWAGA: Stowarzyszenie stosować się będzie do istniejących przepisów we wszelkich swoich czynnościach, instytucje zaś przy Stowarzyszeniu wymagające osobnych zezwoleń będą organizowane po uzyskaniu tychże zezwoleń, lub na zasadzie odrębnych statutów we właściwej drodze zalegalizowanych, względnie zatwierdzonych.

 

III. Siedziba i teren działalności.

§4. Siedzibą Stowarzyszenia jest m. Busko, terenem działalności jest m. Busko.

IV. Dochody i majątek.

§5. Stowarzyszenie pokrywa swoje potrzeby z dochodów, a mianowicie:

a.      Ze składek członkowskich,

b.     Z dobrowolnych darów /legatów lub subwencji/,

c.      Z ofiar zbieranych na mocy zezwolenia władz.

V. Członkowie.

§6. W skład Stowarzyszenia wchodzą:

a.      Członkowie zwyczajni,

b.     Członkowie założyciele,

c.      Członkowie honorowi.

§7. Członkiem zwyczajnym może być każdy pełnoletni Żyd i Żydówka których Zarząd Stowarzyszenia w charakterze członka przyjmie. Zarząd ma prawo odmówić przyjęcia bez podania powodów. Członek zwyczajny obowiązany jest uiszczać z góry na rzecz Stowarzyszenia składkę w wysokości 50 gr. miesięcznie. Członek zwyczajny, zalegający ze składką 3-miesięczną, może być na mocy uchwały Zarządu usunięty z grona członków zwyczajnych.

§8. Członkowie działający na szkodę Stowarzyszenia, lub karani za czyny niehonorowe mogą być na mocy uchwały Zarządu wykluczeni, przysługuje im jednak prawo odwołania się
z zażaleniem do walnego zebrania. Zażalenie to wszakże nie wstrzymuje wykonania uchwały o wykluczeniu. W poczet członków nie mogą być przyjęci wychowańcy zakładów naukowych, żołnierze pozostający w służbie czynnej i osoby pozbawione praw z wyroków sądowych.

§9. Członkiem założycielem staje się osoba, która wstępuje do Stowarzyszenia wpłaca jednorazowa składkę w kwocie zł. 75. Członek założyciel nabywa prawa członka zwyczajnego.

§10. Członkami honorowymi mianuje walne zgromadzenie na wniosek Zarządu osoby które szczególne położyli zasługi pracując na rzecz Stowarzyszenia i działając na jego korzyść.

§11. Członkowie zwyczajni i honorowi mają prawo korzystać ze wszystkich instytucji Stowarzyszenia, w sposób zgodny z warunkami Zarządu określonymi.

§12. Członkowie zwyczajni mają prawo przyjmowania czynnego udziału we wszystkich zebraniach Stowarzyszenia oraz prawo czynnego i biernego wyboru.

VI. Władze Stowarzyszenie i zakres ich działań.

§13. Władzami Stowarzyszenia są Walne Zebranie, Zarząd i Komisja Rewizyjna.

 

VII. Walne zebranie.

§14. Walne zebranie bywają zwyczajne i nadzwyczajne. Zwyczajne zebrania zwołuje Zarząd raz do roku w miesiącu październiku, nadzwyczajne zaś na życzenie wyrażone w piśmie przez 1/3 członków Zarządu lub Komisji Rewizyjnej, albo też gdy konieczność zwołania uzna Zarząd. Dzień i porządek obrad ustala Zarząd, zwołuje zaś Walne Zebranie prezes, ewentualnie vice – prezes na 8 dni przed terminem Zebrania.

Uwaga: O dniu, godzinie, miejscu i przedmiocie obrad Zebrań Walnych, prezes Zarządu zawiadamia piśmiennie członków.

§15. Do zakresu działania Walnego Zebrania należą punkty następujące:

a.      Przyjęcie lub odrzucenie sprawozdania ustępującego Zarządu i Komisji Rewizyjnej,

b.     Wybór Zarządu, prezesa i vice – prezesa, sekretarza, kasjera, 5 – ciu członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej na rok bieżący,

c.      Mianowanie członków honorowych na wniosek Zarządu bez dyskusji,

d.       Załatwienie wniosków i interpelacji,

e.      Rozstrzygnięcie zażaleń od uchwał Zarządu,

f.       Uchwalenie regulaminu obrad,

g.     Zmiana statutu, likwidacja Stowarzyszenia i uchwała jak należy postępować z kapitałem i majątkiem Stowarzyszenia w razie jego likwidacji.

Uwaga: Na Walnych Zebraniach mogą być rozpatrywane tylko te kwestie, które tyczą się bezpośrednio działalności Stowarzyszenia określonej przez niniejszy statut i o których powiadomieni zostali członkowie.

§16. Uchwały Walnego Zebrania zapadają bezwzględną większością głosów obecnych na zebraniu członków, którzy głosują każdy z osobna. Uchwały, w sprawach przewidzianych
w punkcie g/ §15, wymagają 2/3 głosów obecnych członków.

§17. W razie równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego.

§18. Dla prawomocności uchwał wymaganą jest obecność 1/3 uprawnionych do głosowania, wyjąwszy sprawy przewidziane w punkcie g/ §15, dla których wymaganą jest obecność 2/3 członków, uprawnionych do głosowania.

§19. Gdyby Walne Zebranie nie przyszło do skutku z powodu nie przybycia wskazanej liczby członków, to nie później jak po 8 dniach zwołuje prezes Zarządu nowe w tym samym porządku zebranie, uchwały które stają się prawomocnymi, bez względu na liczbę obecnych na Zebraniu członków.

VIII. Zarząd.

§20. Sprawami Stowarzyszenia zawiaduje Zarząd, składający się z prezesa, vice – prezesa, sekretarza, kasjera i 5 – ciu członków, których wybiera Walne Zebranie.

§21. Posiedzenia Zarządu odbywać się winny przynajmniej raz na miesiąc, a zwoływane być muszą na żądanie większości członków Zarządu. Dla prawomocności uchwał wymaganą jest obecność przynajmniej większości członków Zarządu. Uchwały Zarządu, wyjąwszy sprawy przewidziane w §8 i pkt.g/ §15, zapadają większością głosów, zaś ostatnie dwie sprawy 2/3 głosów przy obecności ¾ członków Zarządu.

§22. Do atrybucji Zarządu należą:

a.      Zawiadywanie sprawami Stowarzyszenia i zarządzanie majątkiem jego, zgodnie
z celami i postulatami przewidzianymi w §§ 2 i 3 statutu,

b.     Zabiegi, zamierzające ku pomnożeniu środków materialnych Stowarzyszenia,

c.      Starania. Zdążające ku temu, by zamierzenia i intencje przewidziane w § 2 statutu zostały osiągnięte,

d.     Przyjmowanie członków i wykluczenia ich,

e.      Uchwalenie regulaminu obrad.

§23. Prezes stoi na czele Stowarzyszenia, zwołuje posiedzenia Zarządu oraz Walne Zebranie, kieruje obradami i pełni czynności reprezentacyjne Stowarzyszenia, zastępuje go
w czynnościach vice – prezes. Korespondencję Stowarzyszenia podpisuje i załatwia prezes względnie vice – prezes i sekretarz.

§24. W razie ustąpienia jednego z członków zwyczajnych Zarządu, kooptuje Zarząd na jego miejsce zastępcę z grona członków stowarzyszenia.

UWAGA: Wszystkie księgi rachunkowe będą prowadzone w języku polskim, stosownie do wymagań prawa.

IX. Komisja Rewizyjna.

§25. Komisja rewizyjna składa się z przewodniczącego i 2 – ch członków wybieranych przez Walne Zebrane na rok bieżący, Członkowie Komisji Rewizyjnej mogą być tylko osoby niepełniące jednocześnie funkcji członka Zarządu. Zadaniem Komisji Rewizyjnej jest czuwanie nad majątkiem Stowarzyszenia oraz sprawdzenie co miesiąc ksiąg kasowych. Nadto Komisja Rewizyjna obowiązana jest przed zwyczajnym Walnym Zebraniem składać sprawozdanie o rezultacie działalności. Na życzenie członków Komisji mogą być zwoływane nadzwyczajne Walne Zebrania. Członkom Komisji Rewizyjnej przysługuje prawo brania udziału w obradach  głosem doradczym, wskutek czego obowiązany jest Prezes Zarządu informować członków Komisji o przebiegu i treści obrad wszystkich posiedzeń.

X. Strój, oznaki i pieczęć.

§26. Członkom przysługuje prawo:

a.      Noszenia stroju z materiału „Khaki”/ zielonkawego koloru/,

b.     Noszenia oznak lilijki skautowej/ szomrówka/,

c.      Używanie pieczęci z lilijką skautową „HASZOME HACAIR” w Busku.

XI. Likwidacja Stowarzyszenia.

§27. W razie zlikwidowania Stowarzyszenia, cały ruchomy i nieruchomy inwentarz i majątek Stowarzyszenia przelewa się na rzecz ten instytucji, którą obierze ostatnie Walne Zebranie Likwidacyjne Stowarzyszenia.

XII. Komitet Organizacyjny.

§28. Do chwili zatwierdzenia niniejszego statutu przez Urząd Wojewódzki w Kielcach i do zwołania pierwszego organizacyjnego zebrania Stowarzyszenia, niżej podpisani członkowie Komitetu organizacyjnego stanowią pierwszy prowizoryczny Zarząd Stowarzyszenia
i w charakterze takowych są upoważnieni do przyjmowania członków zwyczajnych
i założycieli.

Busko, dnia 15 lipca 1925 roku.

 

Statut Żydowskiej Organizacji Skautowej „HASZOMER HACAIR” w Busku, APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 19-22.

 

---

[1] Żydowska Organizacja Skatowa Haszomer Hacair powstała na wzór zapoczątkowanych w Anglii w 1908 r. przez gen. Baden – Powella pierwszych drużyn skautowych. Za cel stawiano sobie wychowanie młodzieży zdrowych na ciele jak i umyśle, umiejących w każdej sytuacji dać sobie radę, czy przyjść z pomocą potrzebującym. Ruch skautowy rozwiał się w Europie od początku bardzo dynamicznie. W Niemczech utworzono organizację skautowską „Pfadfinderbund”, w Rosji „Potiesznaja Rota, w Polsce „drużyny harcerskie”. Pierwsza żydowska drużyna skautowa powstała w 1911 r. w Lwowie. Od tego momentu żydowski ruch skautowy rozrasta się
w znacznym tempie zwłaszcza na terenach Królestwa Polskiego. Nazwę „Haszomer” przyjęto od palestyńskich „szorim” strażników żydowskich kolonii w Palestynie. W ten sposób narodził się wśród młodzieży żydowskiej tak zwany światopogląd „szomrowy” którego podstawą było 10 praw: 1. Na słowie „szomra” można bezwzględnie polegać. 2. „Szomer” jest wierny swojemu narodowi. 3. „Szomer” jest bratem każdego „szomra”. 4. „Szomer” jest życzliwy swoim bliźnim i pomaga im w potrzebie. 5. „Szomer” jest bezwzględnie posłuszny swoim przełożonym. 6. „Szomer” jest przyjacielem przyrody. 7. „Szomer” jest zawsze wesoły i żwawy. 8. „Szomer” jest oszczędny, ale przy tym  ofiarny. 9. „Szomer” zachowuje i wyraża się przyzwoicie. 10. „Szomer” dba o swoje zdrowie (nie pali, nie pije, zachowuje czystość płciową). Podstawową jednostką ruchu szomrowego był „kwucah” czyli zastęp liczący od 6 do 11 członków na którego czele stał kierownik grupy „rosz kwucach”, Chwila nr 130, Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministrów w Warszawie, sygn. 8/III15161/19, k. 5.

[2] Starostwo Stopnickie Pismo L:10688/1 z 19 marca 1925 r., Archiwum Państwowe w Kielcach (dalej: APK), Urząd Wojewódzki Kielecki I (dalej: UWKI), sygn. 100/3915, k. 1.

[3] Załącznik, APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 14.

[4] Starostwo Stopnickie Pismo L:5104/5 z 8 marca 1927 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k.4.

[5] Pismo L.B.P. 2423, APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 5.

[6] Powiatowy Starosta Stopnicki L.VI/I/1/19/15 z 27 listopada 1929 r., APK. UWKI, sygn. 100/3915, k. 7.

[7] Starosta Powiatowy Stopnicki Pismo L. III – 1/29/3/VI z 24 listopada 1931 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 11.

[8] W załączniku z 1925 zawierającym listę członków Stowarzyszenia Aszer Wajcman zapisany był jak Uszer Wajcman, wiceprzewodniczący, przyp. aut.

[9] Podanie do Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z 31 grudnia 1935 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 29; Zawiadomienie do Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach Wydział Społeczno – Polityczny z 27 kwietnia 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 24.

[10] Pismo Starosty Powiatu Stopnickiego nr B-6/15/36 do Urzędu Wojewódzkiego Wydział Społeczno – Polityczny w Kielcach z 13 maja 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 23. 

[11] Pismo Starosty Powiatu Stopnickiego nr nr B-6/15/36 do Urzędu Wojewódzkiego Wydział Społeczno – Polityczny w Kielcach z 6 marca 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 30.

[12] Pismo Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach Wydział Społeczno – Polityczny nr SP.S. 2/50/36 do Starostwa Powiatowego w Busku z 15 marca 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 32-33.

[13] Postanowienie nr 191 2/50/36 z 6 kwietnia 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 36.

[14] Prośba Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach do Polskiej Agencji Telegraficznej „MONITOR POLSKI” z 7 kwietnia 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 37.

[15] Pismo Wydziału Społeczno – Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z 6  kwietnia 1936 r., APK, UWKI, sygn. 100/3915, k. 46.